Hondenspeelgoed en hersenwerk: zo daag je je hond echt uit
Heb je een hond die maar niet tot rust komt? Dan is het antwoord dat je vaak hoort: meer wandelen en laten rennen. Nog een rondje, nog een uur, nog een keer de bal. En dan merk je na een tijdje dat het niet werkt, of zelfs averechts uitpakt.
Ik ben Barbara. Toen ik ruim twintig jaar geleden bij de Martin Gaus Hondenschool trainde, ging het vooral om gehoorzaamheid en fysieke activiteiten. Snuffelmatten of hondenpuzzels waren er nog bijna niet. In de jaren daarna leerde ik dat een hond gelukkig maken niet gaat om nóg meer beweging, maar om iets veel simpelers: zijn neus gebruiken en denkwerk.
Als mijn Friese stabij Jelle zijn neus in zijn snuffelmat steekt, verandert hij van een drukke hond in een echte detective. Hij snuffelt, zoekt en concentreert zich alsof hij een geheime schat moet vinden. Na tien minuten gaat hij vaak lekker rustig slapen.
Op deze pagina zet ik verschillende manieren om je hond mentaal uit te dagen op een rij, in volgorde van makkelijk naar moeilijk. Zodat je niet begint met iets waar je hond alleen maar gefrustreerd van raakt.
Waar begin je?
Je hond komt niet tot rust en je hebt alles al geprobeerd: begin bij snuffelen.
Je hond schrokt zijn eten of moet even kalmeren: een likmat.
Je hond verveelt zich en is toe aan een uitdaging: hondenpuzzels, met een opbouw in niveaus.
Je hond is gestrest of overprikkeld: laat hem lekker 10 minuten kauwen.
Je zoekt iets sportiefs om samen te doen: agility of canicross.
Je hebt een pup: begin makkelijk en houd het kort.
De vier manieren om je hond mentaal uit te dagen
| Wat het doet | Wanneer je het inzet | |
| Snuffelen | Werkt op de neus, het zintuig waarmee je hond de wereld beleeft | Het meest laagdrempelig. Werkt bij vrijwel elke hond, ook bij onzekere honden |
| Likken | Kalmerend en herhalend | Bij spanning, tijdens korte momenten alleen zijn, of om het eten te vertragen. |
| Denken | Stimuleert oplossingsgericht denken en draagt bij aan zelfvertrouwen als iets lukt | Als je graag de band wilt versterken door samen te werken met je hond en als je hond een mentale uitdaging leuk vindt. |
| Kauwen | Ontspanning via de kaken, en het is een natuurlijke behoefte en houdt het gebit schoon. | Bij pups die wisselen van gebit, bij spanning en stress en gewoon als natuurlijke behoefte van de hond. |
Deze vier sluiten elkaar niet uit. Bij ons wisselt het per dag, en dat is ook precies de bedoeling. Elke dag dezelfde activiteit is op een gegeven moment geen uitdaging meer.
Bouw op van niveau 1 naar niveau 4
Dit is het punt waar het het nog weleens misgaat. Mensen kopen een puzzel die er indrukwekkend en leuk uitziet, de hond snapt er niets van, raakt gefrustreerd en loopt weg of begint de puzzel te slopen. Ik heb zelf ook weleens een spel gekocht dat er leuk uitzag, maar voor mijn honden te moeilijk was. Daarna staat het spel in de kast. Hoewel het bij hersenwerk er niet om gaat je hond slimmer te maken, zijn er veel honden die het wel interessant vinden om uit te puzzelen hoe ze het brokje of snoepje te pakken krijgen. Het liefst samen met jou. Dit kan jullie onderlinge band versterken.
Begin altijd bij niveau 1, ook als je denkt dat je hond meer aankan.
| Niveau | Wat je hond moet doen | Voorbeeld |
| 1 | Snuffelen en de snoepjes of brokjes opsporen, geen techniek nodig | Snuffelmat, snacks verstopt in een handdoek of in een doos met lapjes. Een likmat met zacht voedsel, zoals paté. |
| 2 | Iets verschuiven of omkiepen om bij de brokjes te komen | Eenvoudige voerpuzzel of maak met veilige spullen die je in huis hebt zelf een leuke uitdaging. |
| 3 | Meerdere handelingen achter elkaar | Bijv. een puzzel waarbij je hond eerst een schijf moet draaien om een vakje te openen. |
| 4 | Combinaties en volgorde | Puzzels waarbij je onderdelen kunt toevoegen om het moeilijker of afwisselend te maken. |
Gaan niveau 1 en 2 goed, dan kan je hond door naar niveau 3. Er bestaan ook puzzels waarbij je zelf onderdelen kunt weglaten of toevoegen, zodat één spel met je hond meegroeit.
De volledige vergelijking per niveau staat in mijn gids over hondenpuzzels.
Snuffelen, de makkelijkste ingang
Snuffelen is voor een hond geen spelletje maar een basisbehoefte. Hij beleeft de wereld via zijn neus, en tien minuten geconcentreerd zoeken vraagt meer van hem dan een half uur stevig wandelen.
Een snuffelmat is daarom de beste eerste stap als je nog nooit iets met hersenwerk hebt gedaan. Je hoeft je hond niets uit te leggen: hij ruikt de snacks en gaat aan de slag. Voor onzekere of angstige honden werkt dit ook goed, omdat er niets kan mislukken.
Waar ik o.a. op let bij een snuffelmat: dat hij in de wasmachine kan, dat de stroken stevig vastzitten, en dat hij voorzien is van een antislip-onderzijde.
Welke snuffelmatten ik heb vergeleken, staat in mijn gids over snuffelmatten.
Likken, voor rust en ontspanning
Likken is een herhalende beweging die kalmeert. Daarom werkt een likmat goed op momenten van spanning, om je hond rustig bezig te houden als je even weg moet of als afleiding bij bijvoorbeeld de dierenarts.
Er zijn meer soorten dan de meeste mensen denken. Platte vierkante matten, matten in de vorm van een bloem, komvormige likmatten met opstaande randen, en matten met meerdere lagen waarbij het tegelijkertijd een puzzel is. Elke vorm brengt zijn eigen uitdaging mee, en dat is precies de reden om er meer dan één te hebben.
Praktisch: smeer er iets zachts op zoals natvoer of hondenpindakaas, en leg hem eventueel in de vriezer. Dan doet je hond er twee keer zo lang over en het is verkoelend in de zomer.
De vergelijking staat in mijn gids over likmatten.
Denken, met een hondenpuzzel
Bij een puzzel moet je hond echt nadenken en oplossen. Dat traint cognitieve vaardigheden, gaat verveling tegen en verlaagt het stressniveau, mits de puzzel niet te moeilijk is voor je hond.
Drie regels waar ik me altijd aan houd:
- Doe een puzzel samen met je hond, zodat je kunt helpen als iets niet lukt.
- Zorg dat de puzzel niet weg kan glijden tijdens het gebruik. Een puzzel die door de kamer schuift, is voor een hond enorm frustrerend.
- Laat je hond er niet alleen mee. Puzzels zijn niet onverwoestbaar en losse onderdelen kunnen worden doorgeslikt.
Welke puzzels bij welk niveau passen, staat in mijn gids over hondenpuzzels.
Kauwen
Kauwen is geen spelletje maar een behoefte. Zowel voor volwassen honden als voor pups. Het geeft ontspanning en een pup die van gebit wisselt zal een extra sterke behoefte hebben om te kauwen. Een pup die niets te kauwen krijgt, zoekt zelf wel iets, en dat is dan meestal je tafelpoot of iets anders wat niet de bedoeling is.
Waar ik op let: de hardheid in verhouding tot het gebit van je pup, of het product uit één stuk bestaat of dat het kan splinteren, en hoe lang je hond erover doet. En altijd toezicht houden.
Welke kauwsnacks geschikt zijn voor een pup, staat in mijn gids geschikte kauwsnacks voor je puppy.
Bewegen en sport
Naast hersenwerk is er natuurlijk gewoon samen bewegen. Twee sporten die ik regelmatig tegenkom:
Agility
is behendigheid: een parcours met tunnels, sprongen en balansoefeningen. Het mooie eraan is niet de sport zelf maar de samenwerking tussen hond en eigenaar. Je leert elkaar beter begrijpen en op elkaar te vertrouwen. Dat merk je vervolgens ook in het dagelijks leven. Onzekere of angstige honden krijgen er vaak meer zelfvertrouwen van, omdat ze merken dat ze obstakels aankunnen.
Let op de opbouw. Laat je hond eerst rustig kennismaken met de losse toestellen voordat je een heel parcours gaat lopen. En houd rekening met leeftijd en gewrichten: bij een jonge hond waarvan de groeischijven nog niet gesloten zijn, en bij een hond met gewrichtsklachten, zijn sprongen en scherpe wendingen niet verstandig en sterk af te raden. Laagdrempelige balansoefeningen en lopen over verschillende ondergronden kunnen dan wel.
Canicross
is hardlopen met je hond, waarbij hij je licht vooruit trekt in een speciaal canicrosstuig. Leuk als je zelf graag hardloopt in het bos of op andere zachte ondergrond en een hond hebt met de bouw en het uithoudingsvermogen ervoor. Niet iets om zomaar mee te beginnen: een hond moet volgroeid zijn en de opbouw is net zo belangrijk als bij mensen. Bij voorkeur niet over verharde paden, i.v.m. de gewrichten en voetzolen van je hond, en vanwege verminderde grip op verharde wegen om jou vooruit te trekken.
Meer over beide sporten lees je in mijn artikelen over agility en canicross.
Voor de pup
Bij een pup gelden andere regels. Houd sessies kort, een paar minuten is genoeg, en stop terwijl het nog goed gaat. Een pup die moe is, wordt niet rustig maar juist drukker en kan meer gaan bijten door overprikkeling.
Snuffelen, onderzoeken en kauwen zijn op deze leeftijd het belangrijkst, hersenwerk mag wel, maar echt op het laagste niveau. Welk speelgoed geschikt is voor een pup, staat in mijn gids over puppyspeelgoed.
Iets te vieren?
Is je hond jarig, of zoek je een cadeau voor de hond van iemand anders? Daar heb ik een aparte gids voor, met feestartikelen en cadeau-ideeën, evenals een gids voor leuke kerstcadeautjes en tips voor tijdens de kerstdagen.
Alle gidsen over spel, sport en hersenwerk
| Gids | Waarvoor je hem leest |
| De beste snuffelmatten | De makkelijkste ingang naar hersenwerk, met advies op basis van twintig jaar neuswerk |
| De beste likmatten voor je hond | Alle vormen op een rij, van plat tot komvormig tot meerlaags |
| De beste en leukste hondenpuzzels | Puzzels ingedeeld per niveau, van 1 tot en met 4 |
| Welke kauwsnacks zijn geschikt voor je puppy | Wat geschikt is voor het gebit van je pup |
| Het leukste puppyspeelgoed | Voor de eerste maanden van je pup |
| Agility, behendigheid voor honden | Wat het met jullie band doet en hoe je het opbouwt |
| Canicross met je hond | Ontdek dat het meer is dan gewoon hardlopen met je hond, onderzoek of dat bij jullie past |
| Cadeaus voor je hond | Feestartikelen en cadeau-ideeën voor een verjaardag of de feestdagen |
Veelgestelde vragen
Hoeveel hersenwerk heeft mijn hond per dag nodig?
Een korte sessie van tien tot vijftien minuten per dag doet al veel. Mentale inspanning is vermoeiender dan de meeste mensen denken, dus langer is niet automatisch beter. Beter een korte sessie die goed gaat dan een lange waarbij je hond gefrustreerd raakt.
Snuffelmat, likmat of hondenpuzzel, wat kies ik?
Een snuffelmat is het meest laagdrempelig en werkt bij vrijwel elke hond, omdat hij op de neus werkt. Een likmat is vooral geschikt om te kalmeren of je hond af te leiden, bijvoorbeeld bij spanning of tijdens het alleen zijn. Een hondenpuzzel vraagt echt om nadenken en is de volgende stap zodra de eerste twee makkelijk gaan.
Vanaf welk niveau begin ik met hondenpuzzels?
Begin altijd bij niveau 1, ook als je denkt dat je hond een hoger niveau aankan. Een puzzel die te moeilijk is levert frustratie op en dan haakt je hond af. Gaan niveau 1 en 2 goed, dan kun je door naar niveau 3 en daarna 4. Er zijn puzzels waarbij je onderdelen kunt weglaten of toevoegen om het niveau zelf te bepalen.
Mag ik mijn hond alleen laten met een hondenpuzzel?
Nee. Hondenpuzzels zijn niet onverwoestbaar en losse onderdelen kunnen worden doorgeslikt. Doe een puzzel altijd samen met je hond. Een likmat of snuffelmat kun je wel gebruiken tijdens korte momenten van alleen zijn, mits je weet hoe je hond ermee omgaat, want ook deze zijn niet onverwoestbaar.
Waarom wordt mijn hond niet rustiger van meer wandelen?
Bij veel honden werkt nog meer beweging averechts, omdat je vooral de conditie opbouwt. Wat wel rust geeft is mentale inspanning: snuffelen, zoeken en nadenken. Tien minuten geconcentreerd snuffelen doet vaak meer dan een half uur extra wandelen of rennen.
Is agility geschikt voor elke hond?
Niet voor elke hond en niet op elke leeftijd. Bij jonge honden waarvan de groeischijven nog niet gesloten zijn, en bij honden met gewrichtsklachten, zijn sprongen en scherpe wendingen sterk af te raden. Laagdrempelige balansoefeningen en het lopen over verschillende ondergronden kunnen dan wel, en deze geven onzekere honden vaak juist zelfvertrouwen.
Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt in augustus 2026.